Fjárbók
Opna app

Hjálp og leiðbeiningar

Hvernig Fjárbók virkar

Leitaðu að því sem þú þarft eða renndu yfir kaflana. Upplýsingarnar eru stuttar og hagnýtar svo þær nýtist vel í miðri vinnu.

Að byrja — innskráning og uppsetning

Skráðu þig inn með Google reikningi, stofnaðu nýja fjárbók eða opnaðu bók sem er þegar til. Þú getur líka prófað appið án innskráningar.

  • Smelltu á 'Skrá inn' og veldu Google reikninginn þinn. Fjárbók biður um leyfi til að búa til og breyta Google Sheets skjölum.
  • Smelltu á 'Prófa án innskráningar' til að skoða appið með prufugögnum. Ekkert vistast í Google og gögnin núllstillast við endurhleðslu.
  • Til að stofna nýja fjárbók skaltu smella á 'Ný fjárbók', slá inn heiti búsins (t.d. 'Árland') og velja 'Stofna'. Skjalið birtist í Google Drive hjá þér.
  • Til að opna fjárbók sem er þegar til skaltu smella á 'Opna fjárbók' og velja skjalið úr lista yfir Google Sheets skjöl sem þú hefur aðgang að.
  • Gögnin vistast í Google Sheets skjali sem þú átt. Þú getur opnað það beint í Google Sheets með hnappinum 'Opna skjal'.
  • Þú getur haft fleiri en eina fjárbók, til dæmis eina fyrir hvert bú, og skipt á milli þeirra á yfirlitssíðunni.
  • Þegar þú opnar fjárbók sérðu hvaða hlutverk þú hefur. Ritstjóri getur breytt og vistað; lesandi getur aðeins skoðað.

Yfirlitskort — tölur á skjánum

Sex tölukort efst á skjánum gefa fljóta yfirsýn yfir hjörðina á völdu ári.

  • Á lífi: heildarfjöldi lifandi gripa, bæði fullorðinna gripa og lamba.
  • Fullorðin: fjöldi lifandi gripa með opinbert fjárnúmer, bæði kindur og hrútar.
  • Lömb: fjöldi lifandi gripa með lambanúmer, bæði gimbrar og hrútlömb.
  • Gimbrar: fjöldi lifandi kvenkyns gripa, bæði fullorðinna og lamba.
  • Hrútar: fjöldi lifandi karlkyns gripa, bæði fullorðinna og lamba.
  • Dauð: fjöldi gripa sem eru ekki 'Á lífi', það er dauðir, seldir og týndir gripir samtals.
  • Tölurnar uppfærast um leið og þú skráir grip, breytir grip eða skiptir um ár.

Ár — skipta á milli og stofna nýtt

Hvert ár er sérstakt blað í Google Sheets skjalinu. Þú getur skoðað eldri ár og stofnað nýtt ár þegar þarf.

  • Veldu ár í fellivalmyndinni efst til vinstri í hnappastikunni. Þar birtast öll ár sem hafa verið stofnuð.
  • Á tölvu stofnar þú nýtt ár með því að smella á 'Nýtt ár' í hnappastikunni.
  • Á síma smellir þú á '⋯' og velur 'Nýtt ár'.
  • Nýtt blað bætist við skjalið með réttum dálkum. Gögn eldri ára breytast ekki og eru áfram aðgengileg.
  • Gögn eru aðskilin milli ára. Kind sem er skráð árið 2024 færist ekki sjálfkrafa yfir í 2025; hana þarf að skrá þar sérstaklega.
  • Endurhlaða hnappurinn (⟳) sækir nýjustu gögn úr Google Sheets. Þegar fleiri vinna í sömu fjárbók er gott að endurhlaða reglulega til að sjá breytingar frá öðrum.

Skráning gripa — fullorðnar kindur og lömb

Bættu við grip með '+ Bæta við'. Kyn og tegund gripsins, fullorðinn gripur eða lamb, ráða hvaða reitir birtast.

  • Fullorðin kind (kvk) eða hrútur (kk) er skráð með opinberu fjárnúmeri, yfirleitt fjórum stöfum, t.d. 1234. Það er aðalnúmer gripsins.
  • Gimbur er kvenkyns lamb og hrútlamb er karlkyns lamb. Lömb nota tímabundið lambanúmer þar til þau fá opinbert fjárnúmer.
  • Til að bæta við grip skaltu slá númerið inn í leitarreitinn. Ef gripurinn finnst ekki birtist hnappurinn 'Bæta við'. Hann opnar formið með númerinu forútfylltu.
  • Kerfið reynir að finna fæðingarár sjálfkrafa þegar þú slærð inn fjögurra stafa fjárnúmer. Fyrsti stafurinn er túlkaður sem síðasti stafur fæðingarársins, t.d. 1234 = 2021 og 9780 = 2019. Þetta gildir líka þegar foreldri er stofnað.
  • Fæðingarár, litakóði og athugasemdir eru valkvæð. Þú getur fyllt þau út síðar með því að opna gripinn og smella á 'Breyta'.
  • Kyn og fjárnúmer læsast eftir stofnun og er ekki hægt að breyta þeim. Ef þau eru röng þarf að eyða gripnum og skrá hann aftur.
  • Til að breyta grip smellir þú á hann í listanum og velur síðan 'Breyta' á spjaldinu.
  • 'Vista' skrifar breytingarnar beint í Google Sheets. Þær sjást strax hjá öllum sem hafa aðgang.

Lambanúmer og lömb

Lömb fá tímabundið lambanúmer þar til þau fá opinbert fjárnúmer. Þau geta líka stofnast sjálfkrafa út frá sauðburðarskráningu.

  • Lambanúmer eru á forminu L-[ÁR]-[MÓÐURNÚMER]-[G eða H][NÚMER], t.d. 'L-2026-1001-G1' fyrir fyrstu gimbur móður 1001 árið 2026.
  • Þegar lamb fær opinbert fjárnúmer skaltu opna lambið, smella á 'Breyta', breyta kyni í kind eða hrút, setja fjárnúmerið í reitinn 'Fjárnúmer' og vista. Fyrra lambanúmerið geymist sem 'Gamalt lambanúmer'.
  • Lömb stofnast sjálfkrafa þegar sauðburðartölur, gimbrar og hrútar, eru vistaðar hjá á. Kerfið athugar hvort lömb vanti og stofnar aðeins þau sem vantar.
  • Sjálfvirkt stofnuð lömb erfa frjóvgunartegund og föður lamba (donor/gjafa) frá móðurinni.
  • Þú getur líka bætt við lambi handvirkt með '+ Bæta við lambi' á spjaldi móðurinnar.

Sauðburðarhamur — skráning í fjárhúsinu

Sauðburðarhamur er sérstakur skjár fyrir skráningu í fjárhúsinu. Hann sýnir aðeins lifandi fullorðnar ær og einfaldar vinnuna.

  • Til að fara í sauðburðarham smellir þú á 'Sauðburðarhamur' í hnappastikunni. Hnappurinn er alltaf sýnilegur, bæði á tölvu og síma.
  • Smelltu á 'Byrjuð að bera' hjá ánni sem er byrjuð að bera. Hún færist efst í listann og fær sérstaka merkingu.
  • Á hverju korti skráir þú sónar (fjölda lamba á ómsmynd), gimbrar (lifandi kvk lömb), hrúta (lifandi kk lömb), dauðfæddar gimbrar og dauðfædda hrúta. Samtalan reiknast sjálfkrafa.
  • Skráðu frjóvgunartegund, náttúrulegt eða sæðing, og föður lamba (donor/gjafa) á ána. Þessar upplýsingar flytjast yfir á öll lömb sem hún ber.
  • Smelltu á 'Vista' til að vista tölurnar og stofna lömb sjálfkrafa. 'Vista og næsta ær' vistar og opnar næstu á í listanum.
  • Þegar ærin er búin að bera skaltu smella á 'Búin að bera' og staðfesta. Hún hverfur úr sauðburðarlistanum en er áfram í meginlistanum.
  • Í sauðburðarham er hægt að sía ær eftir sónarfjölda, t.d. einlembdar, tvílembdar eða þrílembdar+, og eftir fæðingarári. Það nýtist sérstaklega vel í stórum hjörðum.
  • Hvert kort í sauðburðarham sýnir líka gögn frá fyrra ári, ef þau eru til, svo auðvelt sé að bera saman.
  • Til að prenta sauðburðarskýrslu smellir þú á 'Prenta skýrslu' í sauðburðarspjaldinu. Þá opnast A4 skjal með töflu yfir allar ær, sónar, gimbrar, hrúta, dauðfædd lömb, frjóvgun og föður lamba.

Fæðingarætt — móðir, faðir og gjafi

Skráðu móður og föður á hvern grip til að byggja upp ættir. Ef foreldri er ekki til getur kerfið stofnað það á staðnum.

  • Til að skrá móður opnar þú gripinn í 'Breyta', slærð inn númer móðurinnar í reitinn 'Móðir þessarar kindar' og vistar.
  • Ef númerið er ekki til birtist gluggi þar sem þú getur skráð nafn, fæðingarár og stöðu. Foreldrið stofnast strax og kerfið reynir að áætla fæðingarár út frá fjárnúmerinu.
  • Faðir þessarar kindar er faðir gripsins sjálfs. Faðir lamba (donor/gjafi) er hrúturinn sem frjóvgaði ána. Þetta eru tveir aðskildir reitir í breytaforminu.
  • Gjafinn flyst sjálfkrafa yfir á öll lömb sem ærin ber og þarf því aðeins að skrá einu sinni á móðurina.
  • Fósturmóðir er skráð með því að haka við 'Þetta lamb/þessi kind var sett undir aðra móður'. Fósturlömb teljast með í fjölda lamba í umsjá fósturmóður.
  • Ættartréð, sem opnast með 'Opna ættartré', sýnir þrjár kynslóðir: foreldra, afa og ömmur, langafa og langömmur, ásamt afkvæmum neðan við gripinn. Staða hvers grips birtist á spjaldinu í trénu.
  • Systkini birtast á spjaldi grips þegar þau deila sömu móður. Afkvæmi hrúts birtast á spjaldi hrútsins.

Leit og síur — finna gripi

Leitaðu eftir númeri eða nafni í leitarreitnum, eða notaðu síurnar til að þrengja listann. Röðun og síur eru aðskildar aðgerðir.

  • Leitarreiturinn leitar samtímis í fjárnúmeri, lambanúmeri, nafni og tengdum númerum. Ef samsvörun finnst verður 'Opna' hnappurinn virkur.
  • Síur í hliðarlistanum: Allt · Lifandi · Dauð · Seld · Týnd · Fullorðin · Lömb · Gimbrar · Hrútar · Með lömb · Fósturmæður · Fóstraðar · Vantar móður · Vantar föður.
  • Á síma og spjaldtölvu eru síurnar faldar sjálfgefið. Smelltu á 'Sýna síur' til að opna þær og 'Fela síur' til að loka.
  • Röðun er valin í fellivalmynd: Númer (hækkandi) · Nafn (A-Ö) · Nýjast fædd · Flest lömb/í umsjá · Nýlega uppfært. 'Nýlega uppfært' er röðun, ekki sía.
  • 'Vantar móður' og 'Vantar föður' hjálpa þér að klára ófullkomnar skráningar eftir sauðburð, sérstaklega þegar lömb hafa verið stofnuð sjálfkrafa.
  • Sónarsía og fæðingarárssía eru aðeins í sauðburðarham. Sjá kaflann um sauðburðarham.

Aðgerðir á gripum — breyta, merkja dauðan, eyða

Veldu grip í listanum til að opna spjaldið hans. Þar finnur þú allar helstu aðgerðir: breyta, merkja dauðan, eyða og bæta við lambi.

  • Breyta: opnar form þar sem hægt er að uppfæra upplýsingar um gripinn. 'Vista' skrifar breytingarnar í Google Sheets.
  • Hætta við: lokar forminu án þess að vista. Ef óvistaðar breytingar eru til staðar þarftu að staðfesta að þú viljir hætta við.
  • Merkja dauðan: smelltu á rauða hnappinn 'Merkja dauða' og staðfestu. Staðan breytist strax í Dauð/Dauður og vistast. Gripurinn er áfram í kerfinu og finnst með síunni 'Dauð'.
  • Eyða: fjarlægir gripinn úr kerfinu. Eftir eyðingu birtist gult viðvörunarkort efst á skjánum með hnappnum 'Endurheimta'. Þú getur endurheimt gripinn þar til þú lokar kortinu eða endurhleður síðuna. Yfirleitt er betra að setja stöðuna á Dauð eða Seld.
  • Þegar lambi er eytt lækkar fjöldi gimbra eða hrúta hjá móðurinni sjálfkrafa.
  • Bæta við lambi: á spjaldi lifandi fullorðinnar kvenkindar er hnappur sem býr til lamb og tengir það sjálfkrafa við móðurina.
  • Virkniloggið neðst á spjaldinu sýnir hvenær gripurinn var stofnaður, hvaða reitum var breytt, hver breytti og hvenær. Þar sjást 8 nýjustu færslurnar.

Tölur og tölfræði á spjaldinu

Tölurnar efst á gripaspjaldinu sýna lambaferil kvenkindar eða þekkt afkvæmi hrúts.

  • Sónar: fjöldi lamba sem sáust á ómskoðun. Munur á sónar og raunverulegum burði getur bent til taps.
  • Fætt alls: lifandi gimbrar + lifandi hrútar + dauðfædd samtals.
  • Fæddar gimbrar / fæddir hrútar: lifandi lömb sem ærin hefur borið á þessu ári.
  • Dauðfædd: heildarfjöldi dauðfæddra lamba (bæði kyn samtals).
  • Undirlögð lömb: fjöldi lamba sem hafa þessa kind skráða sem fósturmóður.
  • Samtals í umsjá: fædd lifandi lömb + undirlögð fósturlömb. Þetta sýnir hversu mörg lömb ærin er með í umsjá.
  • Hrútar sýna 'Þekkt afkvæmi', það er fjölda gripa þar sem hrúturinn er skráður sem faðir eða donor/gjafi.

Heilsa, riða og þokugen

Notaðu heilsuflögg og athugasemdir til að halda utan um heilsufar hjörðinnar. Staða gripsins ræður því hvort hann birtist í lifandi listum.

  • Riðuflögg: Hreint · Riðusmitað · Riðusækt · Carrier. Þetta er valið úr fellilista í breytaforminu og birtist bæði á spjaldi og í lista.
  • Þokugen: Óþekkt · Laust · Berandi · Með Þokugen — má uppfæra hvenær sem er.
  • Staða: Á lífi · Dauð/Dauður · Seld/Seldur · Týnd/Týndur. Gripir sem eru ekki 'Á lífi' hverfa úr sjálfgefna lifandalistanum en eru áfram geymdir í kerfinu.
  • Þegar gripur er merktur dauður opnast reitir fyrir dánardag og dánarorsök. Það hjálpar við rekjanleika og heilsuyfirsýn.
  • Til að merkja grip dauðan án þess að opna breytaformið smellir þú á rauða hnappinn 'Merkja dauða' á spjaldinu. Breytingin vistast strax.
  • Athugasemdir á gripaspjaldinu tilheyra aðeins þeim grip. Notaðu þær til að skrá sjúkdóma, lyf eða atburði. Þetta er ekki sama og sameiginlega athugasemda- og verkefnaspjaldið.

Samstarf — deila fjárbók

Bjóddu öðrum að fjárbókinni þinni sem ritstjóra, sem getur breytt, eða lesanda, sem getur aðeins skoðað.

  • Til að deila smellir þú á bréfatáknið (✉) í hnappastikunni á tölvu eða velur 'Deila' undir '⋯' á síma. Sláðu inn netfang og veldu hlutverk.
  • Ritstjóri getur breytt, bætt við gripum, eytt og deilt fjárbókinni með öðrum. Vista hnappurinn er virkur hjá ritstjóra.
  • Lesandi getur skoðað allt og leitað, en getur ekki vistað breytingar. Vista hnappurinn er óvirkur hjá lesanda.
  • Deilingin fer í gegnum Google Drive. Viðkomandi fær tölvupóst með hlekk á fjárbókina.
  • Til að fjarlægja aðgang ferðu í Google Drive, hægrismellir á fjárbókina, velur 'Deila' og fjarlægir viðkomandi þar.
  • Fleiri geta skoðað gögnin samtímis. Smelltu á ⟳ til að sækja nýjustu stöðu og sjá breytingar frá öðrum.

Sameiginlegar athugasemdir og verkefni

Sameiginlegt athugasemda- og verkefnaspjald er sýnilegt öllum sem hafa aðgang. Það hentar vel fyrir minnispunkta og verkefni í sauðburði og er aðeins aðgengilegt á spjaldtölvu eða tölvu.

  • Til að opna spjaldið á skjám sem eru 640px eða breiðari smellir þú á ritblokkartáknið (📓) efst til hægri í hnappastikunni. Á farsíma birtist þessi aðgerð ekki í '⋯' valmyndinni.
  • Athugasemdaspjaldið birtist hægra megin yfir hliðarlistanum, sem hluti af viðmótinu en ekki sem sérstakur gluggi.
  • Veldu tegund áður en þú skrifar. 'Athugasemd' (📝) er einfaldur minnispunktur. 'Verkefni' (☐) er með hakreit sem hægt er að merkja við þegar verkefninu er lokið.
  • Til að vista smellir þú á 'Bæta við' eða notar Cmd+Enter á Mac og Ctrl+Enter á Windows/Linux.
  • Þegar verkefni er klárað smellir þú á hakreitinn. Nafn þess sem lauk verkefninu og dagsetning birtast sjálfkrafa.
  • Til að eyða athugasemd eða verkefni færir þú músina yfir kortið og smellir á ruslakörfutáknið sem birtist.
  • Merki birtist á ritblokkartákninu: tala ef opin verkefni eru til, punktur ef aðeins athugasemdir eru til.
  • Allt vistast í blaðinu 'Notes' í Google Sheets skjalinu. Allir sem hafa aðgang að fjárbókinni sjá og geta breytt sama spjaldi.

Sími, myndir og PWA

Fjárbók er hönnuð til notkunar í fjárhúsinu. Hægt er að setja hana á heimaskjáinn eins og app og hún virkar bæði í síma og tölvu.

  • Í síma sýnir hnappastikan alltaf áraval, endurhleðslu (⟳), Sauðburðarham og '+ Bæta við'. Aðrar aðgerðir, eins og Nýtt ár, Deila, Opna skjal og Þema, eru undir '⋯'.
  • Sameiginlega athugasemdaspjaldið er aðeins aðgengilegt á skjám sem eru 640px eða breiðari, t.d. á spjaldtölvu eða tölvu. Hnappurinn birtist ekki í '⋯' valmyndinni á farsíma.
  • Til að hlaða upp mynd af grip opnar þú gripinn í breytaformi, smellir á myndasvæðið og velur 'Taka mynd' eða 'Úr myndasafni'. Myndir eru geymdar á Google Drive hjá þér.
  • Ljóst/dökkt þema: á tölvu smellir þú á tungl- eða sólartáknið í hnappastikunni. Á síma er þemavalið undir '⋯'. Breytingin gildir á öllum síðum appsins.
  • PWA uppsetning: í Chrome eða Safari á síma getur þú valið 'Bæta við heimaskjá'. Þá virkar Fjárbók eins og uppsett app án þess að fara í appverslun.
  • Ef Google aðgangurinn rennur út reynir appið að endurnýja hann sjálfkrafa í bakgrunni. Ef það tekst birtist tilkynningin 'Aðgangur endurnýjaður — reyndu aftur'. Ef það tekst ekki þarftu að skrá þig inn aftur.

Algengar spurningar

Hér eru svör við spurningum sem koma reglulega upp.

  • Ég finn ekki gripinn: hann er líklega dauður, seldur eða týndur. Stilltu síuna á 'Allt' til að sjá alla gripi eða 'Dauð' til að leita sérstaklega þar.
  • Vista hnappurinn er óvirkur: þú ert líklega með lesaðgang. Biddu eiganda fjárbókarinnar um ritstjóraaðgang.
  • Breytingar sjást ekki hjá öðrum: smelltu á ⟳ til að endurhlaða. Breytingar frá öðrum birtast ekki fyrr en nýjustu gögn hafa verið sótt.
  • Ég vil eyða mörgum gripum í einu: fjöldaeyðing er ekki studd. Settu stöðuna frekar á 'Seld' eða 'Dauð'.
  • Ég eyddi grip óvart: ef þú hefur ekki endurhlaðið síðuna skaltu skoða gula viðvörunarkortið efst á skjánum. Þar er hnappurinn 'Endurheimta'. Eftir endurhleðslu er ekki lengur hægt að endurheimta gripinn þar.
  • Lambanúmerið er rangt: opnaðu lambið í breytaformi og leiðréttu lambanúmerið handvirkt.
  • Ég finn ekki fjárbókina mína: gakktu úr skugga um að þú sért skráð/ur inn með sama Google reikningi og þú notaðir þegar bókin var stofnuð.
  • Gögnin virðast röng: opnaðu Google Sheets skjalið beint með hnappinum 'Opna skjal'. Fjárbók les gögnin beint úr því skjali.

Umsagnir

Innskráðir notendur geta skilið eftir umsögn um Fjárbók. Samþykktar umsagnir birtast á forsíðunni.

  • Á yfirlitssíðunni birtist umsagnarkort neðst þegar þú ert skráð/ur inn.
  • Gefðu 1-5 stjörnur og skrifaðu umsögn. Hámarkið er 500 stafir.
  • Umsagnir eru yfirfarnar áður en þær birtast á forsíðunni.
  • Þú getur uppfært umsögnina þína hvenær sem er. Uppfærð umsögn fer aftur í yfirferð.

Tölfræði á forsíðu

Tölurnar á forsíðu Fjárbókar, skráðar kindur og virk bú, uppfærast sjálfkrafa. Engin handvirk sending er nauðsynleg.

  • Þegar þú opnar fjárbókina þína skráir kerfið sjálfkrafa fjölda lifandi gripa og heiti búsins.
  • Þessar tölur eru eingöngu notaðar til að birta samantektartölur á forsíðunni. Engar persónulegar upplýsingar eru geymdar.
  • Þú þarft ekkert að gera sjálf/ur. Þetta gerist í bakgrunni þegar fjárbókin er opnuð.

Stuðningsmenn

Fjárbók er ókeypis og mun alltaf vera það. Stuðningsmenn hjálpa til við að halda þjónustunni gangandi.

  • Stuðningsmannasíðan sýnir þá sem hafa lagt af mörkum, ásamt nafni og dagsetningu.
  • Hægt er að vera nafnlaus. Skráðu 'Nafnlaus' þegar þú styður verkefnið.
  • Stuðningsmenn sem hafa lagt oftar en einu sinni af mörkum fá sérstakt merki.